Kaynak: Anadolu Ajansı.
Prof. Dr. Mahmut BOZAN
Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Konseyi’nin 13. Zirvesi, 29–30 Ekim 2026 tarihlerinde Ankara’da gerçekleştirildi. Zirveye ev sahibi Türkiye’nin yanında teşkilatın diğer üyeleri Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan ile beraber gözlemci ülke Türkmenistan’ın Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov da iştirak etti. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni ise Başbakan Tufan Erhürman temsil etti. Aile fotoğrafında Macaristan bayrağı protokol gereği yer almasına rağmen, Budapeşte yönetiminden Liderler Zirvesi veya Dışişleri Bakanları seviyesinde üst düzey bir temsilci katılmaması dikkat çekti. Oysa Başbakan Viktor Orban döneminde Macaristan zirvelere aktif olarak katılıyordu. Anlaşılan Nisan 2026 seçimi sonrası Başbakan Peter Magyar liderliğinde kurulan yeni hükümetin dış politikası farklılaşmıştı. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in “sudan bahanelerle” zirveye iştirak etmemesi ve yerine Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov’u göndermesi dikkati çekti. Oysa Azerbaycan dönem başkanlığını Türkiye’ye devretme gibi bir mesuliyeti de haizdi.
Keza Kazakistan, Özbekistan ve Türkmenistan KKTC’ye “soğuk” bakarken[1] Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile resmi diplomatik münasebetler kurarak büyükelçi atama kararları almış olmaları zirveyi kısmen gölgelemişti. Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev Rusya’nın teşkilata gözlemci olarak veya “TDT Plus” formatında katılmasını önermesi ve TDT’nin bir askeri ittifak olmadığını ve gelecekte de askeri bir ittifaka dönüşmemesi gerektiğini ifade etmesi de zirvenin sürprizleri olmuştu. Anlaşılan Azerbaycan ve Kazakistan güvenlik stratejilerinde SSCB’nin vârisi Rusya faktörünü tahminlerin ötesinde bir yere taşımışlardı. Azerbaycan, Türkiye’nin dış siyasetini Ermeni çıpasına sabitleme talebinde ısrarlıyken kendi harici siyasetinde Türkiye’nin İsrail siyasetini rahatlıkla görmezden gelebiliyordu. Kaldı ki Türkiye bu konuda hatalı bir strateji de izlemiyor, hatta daha isabetli bir uzak görüşlülükle hareket ediyordu.
Meselenin bir millet tarafına bakıldığında ise manzarayı umumiye tamamen farklılaşmaktadır. Zira yedi devletin idari yapılarındaki zaaf ve farklılıklara rağmen aynı duygudaşlığı taşıyan bir millet gerçeği sapasağlam yerinde durmaktadır. Belki de “yedi devlet bir millet” kavramının en sağlam tarafı budur. Bu gerçeklik zaman içinde yedi devleti de aynı noktaya taşıyacak, kim bilir yakın bir gelecekte bu yedi rakamının adedinde de ciddi artışlar olacaktır.
Her şeye rağmen TDT’nin Ankara’da yapılan bu 13. Zirvesi içinde geleceğe yönelik ciddi umutlar da barındırmaktadır. Öncelikle zirve “Türk Yüzyılı; dilde, fikirde, işte birlik” temasıyla toplanmış ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 103. yıl dönümüyle aynı döneme denk getirilerek sembolik bir mâna yüklenmiştir. Dönem başkanlığını Türkiye devralmış ve zirve sonunda 163 maddelik Ankara Bildirisi kabul edilmiştir.
Ortaya konulan stratejik hedeflere bakıldığında Türk Dünyası 2040 Vizyonu’nun bir sonraki safhası olarak 5 yıllık TDT 2027–2031 Stratejisi’nin sonuçlandırılması ve ulaşım, enerji ve ticaret alanlarında iş birliğinin derinleştirilmesi kararlaştırılmıştır. Macaristan, Türkmenistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Türk dünyasının ayrılmaz bir parçası olarak, gözlemci sıfatıyla TDT çalışmalarına yaptıkları değerli katkıların kayda geçirildiği bildiride Gazze, Suriye ve Afganistan konularında da müspet mesajlar verilmiştir.
TDT Devlet Başkanları Konseyi’nin Ankara’da gerçekleştirilen 13. Zirvesinin kapanış konuşmasında Cumhurbaşkanı R. Tayyip Erdoğan; “Kara dağların yıkılmasın, gölgelice büyük ağacın kesilmesin, taşkın akan görklü suyun kurumasın, koşar iken ak-boz atın sendelemesin, vuruştuğunda kara çelik öz kılıcın çentilmesin… Rabb’im, Türk devletleri olarak dayanışmamızı daim eylesin” diyerek dilek ve temennilerini Dede Korkut’un diliyle dile getirmiştir. Biz de bu umutların çiçek açıp meyve vermesini ve mevcut yedi devlet tek millet halkasının yeni iştiraklerle genişlemesini, sağlamlaşmasını ve ulu bir çınara dönüşmesini diliyoruz.
[1] AB ile Orta Asya Türk cumhuriyetleri arasında yürütülen müzakerelerde, Brüksel bu ülkelere 12 milyar avroluk bir yatırım paketi sunmuş, bunun için de “Güney Kıbrıs Rum yönetimi ile münasebet kurulmasını, KKTC’nin uluslararası alanda meşrulaşmasına destek verilmemesini” şart olarak dikte etmişti.
