Bakad

  • ANASAYFA
  • HAKKIMIZDA
    • HAKKIMIZDA
    • YÖNETİM
    • MİSYON
    • VİZYON
    • DEĞERLER
  • AKADEMİK BAKIŞ
  • DERGİLER
    • Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi (USOBED)
    • Uluslararası Batı Karadeniz Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi (UMÜFED)
  • BAKAD YAYINEVİ
  • HABERLER
    • HABERLER
    • KONFERANS
    • SEMPOZYUM
    • PANEL
    • SEMİNER
  • İLETİŞİM
  • Ankara Web Tasarım
  • akademik bakış
  • 2026 APEC ZİRVESİNDE DÜNYAYA NE MESAJ VERİLDİ?
23 Kasım 2026

2026 APEC ZİRVESİNDE DÜNYAYA NE MESAJ VERİLDİ?

2026 APEC ZİRVESİNDE DÜNYAYA NE MESAJ VERİLDİ?

by mahmut bozan / Pazar, 22 Kasım 2026 / Published in akademik bakış, anasayfa, Genel, haberler

Kaynak: Anonim.

Prof. Dr. Mahmut Bozan

33. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Liderler Zirvesi Çin’in ev sahipliğinde Shenzhen kentinde 18–19 Kasım 2026 tarihlerinde gerçekleştirildi. Zirveye 21 üye ülkeden devlet ve hükümet başkanları seviyesinde iştirak edildi. ABD, Rusya, Çin, Japonya, Kanada, Meksika, Avustralya, Yeni Zelanda, Güney Kore, Endenozya, Malezya, Singapur, Filipinler, Tayland, Vietnam, Şili, Brunei, Peru ve Papau Yeni Gine Devlet ve Hükümet Başkanları seviyesinde katılırken, APEC üyesi olan Hong Kong[1] özel idari bölge hükümet başkanı seviyesinde, Tayvan ise özel temsilci düzeyinde temsil edilebildi[2].

Zirve üç farklı açıdan analiz edilebilir. Birincisi, kamuoyuna açıklanan resmi bildirideki metin üzerinden, ikincisi zirveyi gölgede bırakan Çin, ABD ve Rusya devlet başkanlarının yaptığı üçlü zirve üzerinden, üçüncüsü ise BMGK daimi üyeliği de bulunan Birleşik Krallık ve Fransa’nın ve de dolayısıyla Avrupa Birliği’nin “artık yeni dünya düzeninde var olmayacağı” örtülü mesajı üzerinden değerlendirilebilir. Biz de bu üç noktadan zirveyi değerlendirmeye çalışacağız.

Birinci husus bu zirvenin ana temasını netleştirmektir. Zirvenin ana teması “Birlikte Refaha Ulaşan Bir Asya-Pasifik Topluluğu İnşa Etmek” olarak belirlenmiştir. Zirve, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in başkanlığında düzenlenmiş ve 21 APEC üyesinin ortak sonuç bildirisiyle tamamlanmıştır. Zirvede stratejik öncelik olarak; ticaret ve yatırımın kolaylaştırılması ve ticaret ağlarının açık tutulması, yapay zekâ ve dijital dönüşüm ile tedarik zincirleri ve bölgesel bağlantısallık ve iktisadi kırılganlıkların azaltılması konuları öne çıkmıştır. Ev sahibi Çin, ekonomik açıklık ve ortak refah söylemini bölgesel liderlik stratejisiyle birleştirirken, diğer APEC üyeleri ABD-Çin rekabetinin doğurduğu riskleri sınırlayacak esnek işbirliği mekanizmalarını korumaya çalışmışlardır. Bu sebeple zirvenin ana temasını, küreselleşmenin sona ermesinden ziyade küreselleşmenin yeni ekonomik ve teknolojik güç dengeleri altında yeniden şekillenmesi olarak okunmak mümkündür.

Zirvenin en önemli jeopolitik boyutunu, ABD ve Çin arasındaki stratejik rekabetle birlikte ekonomik işbirliğinin korunması yönünde ortak irade ortaya konulması teşkil etmektedir. Ancak bildiride tarifeler, yarı iletkenlere yönelik ihracat kontrolleri, Tayvan meselesi ve kritik teknolojiler üzerindeki anlaşmazlıklar için somut çözüm mekanizmaları bulunmamaktadır. Binaenaleyh karşılıklı iktisadi bağımlılıklar siyasi rekabeti ortadan kaldırmamakta, diğer üyeler ABD ile Çin arasında kesin bir ekonomik bloklaşmadan kaçınmak istemektedir. Sonuçta çok taraflı iktisadi diplomasi devam etse de stratejik itimatsızlık sürmektedir. Bildiride teknolojinin ekonomik büyümeye katkısı dikkat çekici biçimde öne çıkmaktadır. Yapay zekânın üretim, ticaret, kamu hizmetleri ve istihdam üzerindeki etkileri bütüncül biçimde ele alınmıştır. Bildiri, 2026–2030 APEC Yapay Zekâ Girişimi’ne atıfta bulunurken sınır ötesi veri akışı, kişisel verilerin korunması, dijital beceriler ve KOBİ’lerin teknolojiye erişimini de vurgulamaktadır. Netice olarak gelecekte uluslararası rekabetin yalnızca gümrük vergileri ve üretim maliyetleri üzerinden değil; veri altyapısı, teknolojik standartlar, yapay zekâ kapasitesi ve dijital hizmetler üzerinden de şekillenecek olmasıdır.

Sonuç bildirisi genel olarak değerlendirildiğinde; üyelerin ortak metin üzerindeki mutabakatı, dijital ticarette 2027–2030 çerçevesinin ortaya konulması, tedarik zinciri dayanıklılığının müşahhas bir öncelik hâline gelmesi, istihdam, enerji ve gıda güvenliğinin büyüme gündemine bağlanması hususlarını zirvenin artıları olarak görmek mümkündür. Bunun yanında taahhütlerin hukuken bağlayıcı olmaması, teknoloji rekabetine ilişkin temel uyuşmazlıkların çözülememesi, uygulamanın milli politikalara ve siyasi iradeye bağlı kalması gibi sınırlılıklara sahip olduğunu da ifade etmek gerekmektedir. Bildiride sürdürülebilirlik, ormanların korunması ve deniz kaynakları gibi konular yer almakla birlikte, bu alanlarda bağlayıcı ortak emisyon hedefleri belirlenmemiştir. 2026 APEC Zirvesi’nin dünyaya verdiği mesaj, ülkelerin jeopolitik açıdan rakip olsalar bile ekonomik açıdan birbirlerinden kopamayacaklarıdır. Zirve, bu karşılıklı bağımlılığı daha emniyetli, dijital ve dayanıklı bir bölgesel ekonomik düzene dönüştürme çabasını temsil etmektedir.

Zirvede ikinci önemli başlık üçlü liderler zirvesidir. 33. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Liderler Zirvesi’ni gölgede bırakan ve 2. Yalta gibi yakıştırmalar yapılan bu üçlü zirveye ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin iştirak etmiş ve yaklaşık 1,5 saat süren bir görüşme yapmışlardır. Liderler zirvenin ardından “barışa yönelik deklarasyon” başlığıyla ortak açıklama yayımlamışlardır. Özetle; nükleer silahların kontrolü, nükleer savaş riskinin önlenmesi ve İran’ın nükleer silah edinmemesi, BM’nin küresel sorunlara daha etkili cevap verebilmesi için BM reformuna bağlılık, rafine edilmiş petrol ürünlerinin üretim ve tedarikini artırma, enerji arzı istikrarı, Ukrayna ve İran meselesi deklerasyonun ana başlıklarını teşkil etmektedir. Trump zirveyi “tarih yazan” bir buluşma olarak nitelendirirken, Putin bunu “yeni bir sayfa” olarak değerlendirmiş, Şi ise büyük güçler arasındaki uyumun dünya barışı için kritik olduğunu ifade etmiştir. Bu tavır ve duruşlar geleceğe yönelik olarak sadece üç ülkeyi memnun edecek bir yaklaşıma sahip olduklarını 2. Dünya harbi sonrası elde ettikleri ayrıcalıkları muhafaza hususunda mutabık kaldıklarını ve ayrıca gelişmelerin dayattığı yeni dünya düzeninin farkında olmadıklarını da ortaya koymaktadır.

Bizim kanaatimize gelince Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) de diğer uluslararası anlaşmalar gibi üyeleri arasında münasebetleri geliştirmeye matuf bir anlaşmadır. Bu açıdan mübalağa edilmemesi gerekir. Dünyayı ABD, Rusya ve Çin üzerinden paylaştıran yaklaşımların akademik bir değeri olmadığı gibi medyatik meddahlıktan öte ciddiye alınır bir tarafı da yoktur. Ancak, günümüzde uluslararası ilişkiler o derece iç içe geçmiştir ki bir yerde yapılan anlaşma ve geliştirilen münasebetler doğrudan veya dolaylı olarak diğer ülkeleri de etkileyebilmektedir. Bu hususun dikkate alınması ise reel gerçekliktir.

Mesela Türkiye APEC üyesi değildir fakat Asya-Pasifik’teki iktisadi dönüşümden doğrudan ve dolaylı olarak etkilenebilecek konumdadır. Bu durumu yönetmedeki başarı, içinde hem riskleri hem de fırsatları barındırmaktadır. Asya-Avrupa bağlantılarının çeşitlendirilmesi haliyle Türkiye’nin transit taşımacılık, demiryolu ve liman altyapılarında yeni işbirliği fırsatları doğurabilir. Yapay zekâ, elektronik, otomasyon ve dijital ticaret standartlarındaki dönüşüm, Türk üreticilerin rekabet şartlarını etkileyecektir. ABD-Çin rekabetindeki sertleşme; kritik hammaddelere erişim, teknoloji transferi, yaptırım uyumu ve tedarik maliyetleri üzerinde baskı oluşturabilir. Binaenaleyh Türkiye APEC’deki gelişmeleri takip ederek kendisine en menfaatli bir stratejiyi tespit ve takip edebilir. Asya-Pasifik ile iktisadi münasebetleri güçlendirirken Avrupa pazarına entegrasyonunu koruyabilir, teknolojik kapasitesini geliştirebilir ve tedarik kaynaklarını çeşitlendirebilir.

Diğer yandan artık küresel merkeziyetini kaybetmiş, ikincil duruma düşmüş, ABD himayesinin çekilmesiyle kendi güvenliğini sağlamada aciz, tedbir almada mütereddit ve zamansız yakalanmış bir Avrupa’nın veya onun müesses nizamını temsil eden Avrupa Birliği’nin Türkiye’ye karşı kibirli ve buyurgan tavırlar takınmasına müsaade edilmemesi de bu zirvenin dolaylı sonuçlarından birisi olarak kabul edilmelidir. Özellikle savunma sanayii hususunda AB’den daha ileri seviyede olan, daha da ileri gidersek dünyada ilk defa insansız savaş uçağını envanterine katan ve dron teknolojisinde sadece Avrupa değil tüm dünyada ilk üç devletten biri olan Türkiye’ye karşı halen vize uygulama sevdasında olan, gümrük birliği anlaşmasını güncellemeye yanaşmayan AB’ye “reel gerçekliğin” hatırlatılması da yine bu zirvenin sonuçlarından sayılmalıdır. Son olarak da bu zirve bize “süper güçler” döneminin geride kaldığını, artık bölgesel güçlerin ve buna bağlı olarak da “çok kutuplu bir dünyanın” hükümferma olacağı gerçeğini göz önünde tutarak Mekke Mutabakatı, İslam İşbirliği Teşkilatı ve Türk Devletler Teşkilatı gibi yapıların tahkim edilmesinin bir zaruret olduğunu ihtar etmektedir.


[1] Hong Kong, bağımsız bir devlet olmayıp Çin Halk Cumhuriyeti’ne bağlı bir Özel İdari Bölge statüsündedir. Bir asır önce yüz yıllığına kiralanan Hong Kong 1 Temmuz 1997’de sürenin dolmasıyla ÇHC’ye devredilmiştir. Devir şartları içinde “tek ülke, iki sistem” olarak ifade edilen temel hukuki çerçeve geçerlidir. ÇHC’nin hâkimiyeti altında Hong Kong’un kendi hukuk, ekonomik ve idari sistemini sürdürmesi kabul edilmiştir. Temel Kanun gereği Hong Kong’un yüksek derecede özerklik, yürütme ve yasama yetkileri ile 50 yıl (2047’ye kadar) boyunca sistemin korunması garantisi vardır. Milli savunma ve dış ilişkiler yetkisi ÇHC’ye aittir; ancak Hong Kong’un dış ticaret, ekonomi ve bazı uluslararası anlaşmalarda kendi başına hareket etme yetkisi bulunmaktadır. Bu yetki sebebiyle de APEC’e üyedir.

[2] Bilindiği üzere daha önce BM ve BMGK’deki temsiliyet hakkı Tayvan’a aitken (resmi adıyla Çin Cumhuriyeti) 1971 yılında BM Genel Kurulu kararıyla bu temsiliyet hakkı Pekin’deki Çin Halk Cumhuriyeti’ne (ÇHC) devredilmişti. 1971 yılından beri BM ve BMGK üyeliği ÇHC tarafından kullanılmakta, ÇHC Tayvan’ı kendine ait bir eyalet olarak görmekte ve Tayvan’ın BM ile diğer uluslararası kuruluşlara katılımını engellemektedir.

  • Tweet

About mahmut bozan

Başka ne okumak istersiniz?

BÜYÜK SİYASET İÇİNDEKİ TERÖR PARANTEZİ NİHAYET KAPANDI
İTTİHADI İSLÂM’IN ÇEKİRDEK MUKAVELESİ: MEKKE ANLAŞMASI
İRAN DEVRİMİ MİADINI DOLDURDU
  • ANASAYFA
  • HAKKIMIZDA
  • AKADEMİK BAKIŞ
  • DERGİLER
  • BAKAD YAYINEVİ
  • HABERLER
  • İLETİŞİM

BİZE ULAŞIN

  • 0 378 228 18 77
  • bakad74@gmail.com
  • http//www.bakad.org.tr

BAĞLANTILAR

Telif Hakkı © 2021 İzmir Web Tasarım İzmir Web Tasarım Tüm hakları saklıdır.

Batı Karadeniz Akademisyenler Derneği Tüm Hakları Saklıdır. Tasarım & Kodlama ♥  Web Tasarım ©

ÜST Web Tasarım